گمرک چیست و چه وظایفی دارد؟
گمرک، ستون فقرات تجارت بین الملل و یکی از ارکان اصلی اقتصاد هر کشوری است. این سازمان دولتی که در خط مقدم ورود و خروج کالا قرار دارد، نقش حیاتی در تنظیم و تسهیل مبادلات تجاری، جمع آوری عوارض و حقوق گمرکی، و همچنین اعمال سیاست های دولت در زمینه واردات و صادرات ایفا می کند. درک عمیق از وظایف، اختیارات و رویه های گمرکی برای هر فعال اقتصادی، چه وارد کننده و چه صادر کننده، امری ضروری است. این مقاله از وبلاگ پیشگام آوای اطمینان به عنوان یک راهنمای جامع و تخصصی، شما را با ابعاد مختلف گمرک، از تعاریف و وظایف تا فرآیند های کلیدی و اصطلاحات رایج، آشنا خواهد کرد.
گمرک از نگاه تعاریف بین المللی و ملی
برای درک بهتر ماهیت گمرک، لازم است به تعاریف رسمی ارائه شده توسط سازمان های بین المللی و قوانین ملی رجوع کنیم:
- واژه نامه بین المللی گمرک (CUSTOMS): گمرک را سازمانی دولتی تعریف می کند که مسئول اجرای کلیه قوانین گمرکی، وصول حقوق و عوارض، و همچنین نظارت بر تمام قوانین و مقررات مربوط به واردات، صادرات، انبار داری و جابجایی کالا ها است.
- قانون و مقررات امور گمرکی جمهوری اسلامی ایران: گمرک را مسئول اجرای تمامی مقررات، وصول وجوه گمرکی، و اجرای سایر قوانین و مقررات مربوط به کالا های ورودی، خروجی و جابجایی یا انبار کردن کالا می داند.
- شورای همکاری گمرکی: این سازمان نیز گمرک را نهادی دولتی برای اجرای قوانین گمرک و وصول حقوق و عوارض ورودی و صدوری، و همچنین نظارت بر واردات، ترانزیت داخلی و صادرات کالا معرفی می کند.
به طور کلی، گمرک وظایف زیر را بر عهده دارد:
- نظارت بر واردات و صادرات کالا برای اطمینان از رعایت الزامات قانونی توسط وارد کننده و صادر کننده.
- کنترل و اعمال محدودیت ها و ممنوعیت های مربوط به واردات و صادرات.
- اعمال تخفیفات و معافیت های لازم در صورت تطابق مشخصات کالا.
- اطمینان از دریافت صحیح کلیه حقوق و عوارض تعیین شده در زمینه صادرات و واردات کالا.
وظایف و اختیارات گمرک جمهوری اسلامی ایران
گمرک جمهوری اسلامی ایران، به عنوان نهادی حاکمیتی، طیف وسیعی از وظایف و اختیارات را برای تحقق اهداف اقتصادی و تجاری کشور بر عهده دارد:
- اعمال سیاست های دولت در زمینه صادرات، واردات و عبور کالا.
- تشخیص و وصول حقوق ورودی و سایر وجوه قانونی قابل وصول.
- انجام تشریفات قانونی ترخیص کالا و تحویل آن به صاحب کالا یا نماینده قانونی وی، همراه با بررسی اسناد ترخیص برای احراز صحت شرایط و وصول یا استرداد مبالغ.
- کنترل و نظارت بر عبور کالا از قلمرو کشور (ترانزیت).
- اعمال مقررات گمرکی در مورد معافیت ها و ممنوعیت ها در بخش های مختلف تجاری مانند صادرات قطعی، واردات قطعی، واردات موقت، کران بری (کابوتاژ) و غیره.
- اجرای قوانین و مقررات مربوط به تخلفات و قاچاق گمرکی، کالا های متروکه و ضبطی.
- فراهم آوردن زیر ساخت های لازم برای استقرار سامانه ها و روش های نوین گمرکی مانند پنجره واحد تجارت فرامرزی.
- جمع آوری، تجزیه و تحلیل و انتشار آمار واردات و صادرات کالا.
- بررسی و رفع موانع نظام گمرکی.
- اظهار نظر درباره پیش نویس طرح ها، لوایح و تصویب نامه های مرتبط با امور گمرکی.
- هدایت و راهبری دعاوی حقوقی و قضایی مربوط به امور گمرکی.
- آموزش کارکنان، نظارت و بازرسی از عملکرد آن ها.
- بازرسی از واحد های اجرایی گمرکی و نظارت بر عملکرد آن ها.
- رسیدگی و حل اختلافات بین گمرک و صاحب کالا.
- گسترش ارتباطات بین المللی، انعقاد تفاهم نامه ها و عضویت در سازمان های بین المللی.
- رعایت توصیه های سازمان جهانی گمرک و قرارداد های تجاری.
- واگذاری امور غیر حاکمیتی گمرکی به بخش خصوصی و تعاونی.
- استفاده از فناوری های نوین و تجهیز اماکن گمرکی.
- تسهیل امور تجاری، تشویق صادرات و گسترش عبور کالا.
- تسهیل فرآیند های گمرکی با هدف توسعه گردشگری.
- انجام سایر وظایف محول شده به موجب قوانین و مقررات.
ترخیص کالا: مهم ترین فرآیند گمرکی
ترخیص کالا، شناخته شده ترین و حیاتی ترین فرآیند در ارتباط با گمرک است که برای شرکت های وارد کننده و صادر کننده کالا اهمیت ویژه ای دارد. این فرآیند شامل مجموعه ای از اقدامات است که برای آزاد کردن کالا های وارداتی و صادراتی از گمرک انجام می شود. در طول این پروسه، اسناد و مدارک باید به صورت فیزیکی یا الکترونیکی تهیه، آماده سازی و ثبت شوند. همچنین، هزینه های مربوطه شامل مالیات، حقوق گمرکی، سود بازرگانی و سایر تسهیلات باید پرداخت یا اظهار گردد.
از آنجایی که انجام این اقدامات تخصصی و پیچیده بوده و نیازمند آشنایی کامل با رویه های گمرکی است، بسیاری از شرکت ها از خدمات ترخیص کار گمرک استفاده می کنند.
انبار گمرک
در طی مراحل ترخیص کالا از گمرک، کالا ها در انبار گمرک نگهداری می شوند. این انبار ها برای حفظ و نگهداری ایمن کالا ها تا زمان اتمام تشریفات گمرکی تعبیه شده اند. کالا های موجود در انبار گمرک در برابر حوادثی مانند آتش سوزی، انفجار و اشتعال بیمه شده و خسارات ناشی از این حوادث توسط گمرک جبران می شود. مدت زمان نگهداری کالا در انبار گمرک ۳ ماه است. در صورتی که تشریفات ترخیص کالا در این مدت انجام نشود، کالا مشمول قانون متروکه خواهد شد.
ساختار تشکیلاتی گمرک ایران
سازمان گمرک ایران از یک ستاد مرکزی و ۱۰ حوزه نظارت بر گمرکات اجرایی تشکیل شده است. ستاد مرکزی شامل یک حوزه ریاست کل و چهار معاونت است. رئیس کل گمرک، بالا ترین مقام این سازمان، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی است. در مجموع، ۱۲۹ واحد گمرکی در سراسر کشور، شامل تهران، شهرستان ها، نقاط مرزی و جزایر، مستقر هستند.
ستاد مرکزی گمرک ایران نقش هدایت کننده و هماهنگ سازی حوزه های نظارت و گمرکات کشور را بر عهده دارد و مسئول ابلاغ مقررات، دستور العمل ها و مصوبات است. همچنین، به رسیدگی و اعلام نظر نهایی در مورد سوالات یا اختلافات استعلام شده از سوی گمرکات کشور می پردازد.
ارزش گمرکی به چه معناست؟
ارزش گمرکی در تمامی موارد عبارت است از بهای خرید کالا در مبدأ، به اضافه هزینه های بیمه و حمل و نقل. همچنین، هرگونه هزینه ای که مربوط به افتتاح اعتبار و استفاده از امتیاز نقشه باشد، در ارزش گمرکی لحاظ می شود. به طور کلی، هر نوع کالایی با هر بسته بندی و به هر میزان که وارد کشور می شود، مشمول این ارزش می گردد و تمامی موارد هزینه ای آن باید مورد بررسی قرار گیرد. این ارزش مبنای محاسبه حقوق ورودی و عوارض گمرکی است.
شماره کوتاژ گمرک چیست؟
شماره کوتاژ گمرک یا شماره اظهارنامه گمرکی، یک شناسه منحصر به فرد است که به هر کالایی پس از ثبت آن در سامانه الکترونیکی گمرک (ELP) اختصاص می یابد. برای اینکه کالایی بتواند از گمرک ترخیص شود، در اولین مرحله باید اظهارنامه آن در این سامانه ثبت گردد. پس از ثبت، اظهارنامه قفل شده و این شماره اختصاصی به کالا تعلق می گیرد. این شماره برای پیگیری و مدیریت پروسه ترخیص کالا حیاتی است.
